مزارع الگویی چندمنظوره؛ فصلی نو در گردشگری کشاورزی گیلان

گیلان، سرزمین باران، شالیزارهای سبز، باغ‌های چای، زیتون، مرکبات و کیوی، جنگل‌های هیرکانی، تالاب‌های ارزشمند و روستاهای سرشار از فرهنگ و زندگی، گنجینه‌ای از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند آینده‌ای متفاوت برای توسعه استان رقم بزند. امروز بیش از هر زمان دیگری، ضرورت دارد که این سرمایه‌های طبیعی و فرهنگی را با نگاهی نو، خلاقانه و مبتنی بر توسعه پایدار به فرصت‌های اقتصادی و اجتماعی تبدیل کنیم.

گردشگری امروز، دیگر تنها بازدید از جاذبه‌ها نیست؛ گردشگران در جست‌وجوی تجربه، اصالت و ارتباط با شیوه زندگی مردم هستند. گیلان با پیشینه غنی کشاورزی و فرهنگ روستایی، این فرصت را دارد که یکی از شاخص‌ترین مقاصد گردشگری کشاورزی کشور باشد؛ ظرفیتی که علاوه بر رونق گردشگری، می‌تواند به افزایش درآمد کشاورزان، حفظ هویت روستاها، تقویت اقتصاد محلی و صیانت از میراث ناملموس استان کمک کند.

در این مسیر، ایجاد مزارع الگویی چندمنظوره با تأکید بر گردشگری کشاورزی می‌تواند نقطه عطفی در توسعه استان باشد. این مزارع تنها محل تولید محصولات کشاورزی نیستند، بلکه مجموعه‌هایی زنده و پویا هستند که در آن تولید، آموزش، پژوهش، نوآوری، حفاظت از محیط‌زیست، معرفی فرهنگ بومی، خوراک محلی، صنایع‌دستی و خدمات گردشگری در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. چنین فضاهایی می‌توانند تجربه‌ای واقعی از زندگی روستایی را در اختیار گردشگران قرار دهند و همزمان به مراکز آموزش، ترویج و انتقال دانش نوین کشاورزی تبدیل شوند.

گیلان با تنوع کم‌نظیر اقلیمی و تولیدات کشاورزی، از چای و برنج گرفته تا زیتون، مرکبات، کیوی، آبزی‌پروری، زنبورداری و پرورش کرم ابریشم، ظرفیت آن را دارد که هر مزرعه را به یک مقصد گردشگری تخصصی تبدیل کند. حضور گردشگران در فرآیند کاشت، داشت و برداشت محصولات، آشنایی با غذاهای محلی، موسیقی و آیین‌های بومی و خرید مستقیم محصولات تولیدکنندگان، ارزش افزوده‌ای ایجاد می‌کند که منافع آن به‌طور مستقیم به جوامع محلی بازمی‌گردد.

از همین رو، پیشنهاد می‌شود این ایده با اجرای پنج مزرعه الگویی چندمنظوره در پنج پهنه جغرافیایی شرق، غرب، شمال، جنوب و مرکز استان گیلان آغاز شود. هر یک از این مزارع می‌تواند بر پایه مزیت‌های نسبی منطقه شکل گیرد؛ شرق استان با محوریت چای، غرب با ظرفیت‌های دامداری و جنگل، شمال با آبزی‌پروری و آب‌بندان‌ها، مرکز با برنج، گردشگری خوراک و صنایع تبدیلی و جنوب با زیتون، باغداری و اکوتوریسم. این شبکه پایلوت می‌تواند به آزمایشگاهی برای نوآوری، آموزش، سرمایه‌گذاری، بازاریابی محصولات بومی و جذب گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شود و در ادامه، الگوی آن در سایر شهرستان‌های استان نیز گسترش یابد.

تحقق این چشم‌انداز، بدون هم‌افزایی میان دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها، تشکل‌های حرفه‌ای، دهیاری‌ها و جوامع محلی امکان‌پذیر نیست. توسعه گردشگری کشاورزی، مسئولیت یک دستگاه نیست؛ بلکه مأموریتی مشترک برای ساختن آینده‌ای پایدار، افزایش تاب‌آوری اقتصاد روستایی و حفظ هویت ارزشمند گیلان است.

اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان گیلان، با باور به این رویکرد، از هرگونه ابتکار، سرمایه‌گذاری و همکاری در مسیر توسعه گردشگری کشاورزی حمایت می‌کند و آمادگی دارد با تعامل سازنده با سایر دستگاه‌ها و بخش خصوصی، زمینه شکل‌گیری این الگوی نوین را فراهم آورد.

امروز زمان آن رسیده است که کشاورزی را تنها از منظر تولید نبینیم، بلکه آن را به بستری برای خلق تجربه، آموزش، کارآفرینی، حفاظت از محیط‌زیست و معرفی فرهنگ غنی گیلان تبدیل کنیم. مزارع الگویی چندمنظوره می‌توانند نماد این تحول باشند؛ تحولی که کشاورزی را با گردشگری، میراث فرهنگی را با اقتصاد و سنت را با نوآوری پیوند می‌دهد.

امیدوارم با همدلی، مشارکت و هم‌افزایی همه دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها، تشکل‌های کشاورزی و جوامع محلی، این ایده از مرحله پیشنهاد فراتر رود و به الگویی موفق در سطح ملی تبدیل شود؛ الگویی که نام گیلان را به‌عنوان پیشگام گردشگری کشاورزی ایران بیش از پیش در عرصه ملی و بین‌المللی مطرح سازد و آینده‌ای روشن‌تر برای روستاها، کشاورزان و صنعت گردشگری استان رقم بزند
یوسف سلمان‌خواه 
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گیلان